Hardangerfjorden toler ikkje meir

Hardangerfjorden har ei lang historie med store industriutslepp. Regionen har vore eit pionerområde for akvakultur og har i dag stor produksjon. Medan utsleppa frå industrien har vorte redusert dei siste femti åra har framveksten av akvakulturnæringa ført til stadig aukande tilførsel av næringssalt og organisk materiale. 

I 2023 registrerte vi at overvakingsdata synte ei tydeleg negativ utvikling for fleire miljøparametrar i fjorden. Samstundes såg vi eit ønskje om å auke akvakulturproduksjonen i fjordsystemet. Som følgje av dette utsette vi behandlinga av alle akvakultursøknader i området medan vi venta på nytt kunnskapsgrunnlag om tilstanden i fjorden og bereevna for auka utslepp.  

Dei siste åra er det samla inn og sett saman store mengder nye data om miljøtilstanden i Hardangerfjorden. Samanstillinga av nye og historiske data gir no eit meir komplett bilete av utviklinga over tid. Analysane stadfestar at fleire sentrale miljøparametrar har ein negativ trend, og syner at tempoet i endringane har auka dei siste åra. 

I våre vurderingar må vi òg ta inn over oss at klimaet er i endring. Klimaendringane gir varmare og ferskare kystvatn, meir nedbør og oftare ekstremvêr. Dette svekkar utskiftinga av djupvatn i terskelfjordane og aukar avrenninga av næringssalt og organisk materiale frå land. Resultatet er at bereevna – fjorden si evne til å ta unna utslepp utan varig skade – blir lågare enn før.  

Når vi no seier nei til ei rekkje søknader, har vi vurdert korleis kvar sak bidrar til påverknad av heile fjordsystemet, og dermed sett heile sakskomplekset i samanheng. Dette er nytt, men nødvendig. Den nye kunnskapen viser at folka våre hadde god grunn til uro, då dei såg dei negative trendane i 2023.  

Kva veit vi i 2026? 

• Oksygen i djupvatn: Målingar frå dei djupaste bassenga viser ein klar og langvarig nedgang i oksygenkonsentrasjonen. I 2024 vart grenseverdien mellom god og moderat tilstand (3,5 ml/l) passert for fyrste gong, og trendkurvene peikar vidare nedover. 

• Trådforma algar (lurv): Overvaking i indre fjordområde viser moderat til dårleg økologisk tilstand. Foto og feltobservasjonar dokumenterer i enkelte områder tette matter av opportunistiske algar som dekkjer botn og vegetasjon. 
• Miljøgifter i sediment: Heile fjordsystemet har dårleg kjemisk tilstand i botnsedimenta, hovudsakleg som følgje av historiske industriutslepp og langtransporterte stoff. Desse problema gjer økosystemet meir sårbart for ny påverknad. 

Akvakulturproduksjon og samla belastning 

Den årlege produksjonen i Hardangerfjorden har dei siste åra lege rundt 60 000 tonn fisk, medan samla ønskje frå bransjen – dersom tildelte løyve, innkomne søknader og planlagde anlegg vert realiserte – vil løfte produksjonspotensialet til om lag 235 000 tonn. Ein slik auke vil gi langt større utslepp av næringssalt og organisk materiale enn idag. Produksjonen har i tillegg vorte meir svingande mellom år, noko som kan forsterke toppar i påverknaden. 

Overgjødsling frå næringssalt gjev meir plantevekst, meir organisk materiale – noko som igjen aukar oksygenforbruket i vassøyla og på botn Eutrofiering (overgjødsling) er eit av dei største trugsmåla mot marine kystøkosystem og påverkar ein betydeleg del av kystlinjene i verda. Terskelfjordar er særleg utsette.  

Kva betyr dette for forvaltninga av fjorden? 

Rammene i forureiningslova, vassforskrifta og naturmangfaldlova krev at påverknaden må vere innanfor det miljøet toler. 

Vi må ta innover oss dei signala som klimaendringane gir om svekka oksygennivå og lågare tolegrense for utslepp i det marine miljøet og vurdere den forventa miljøpåverknaden av tiltaka det vert søkt om både i  lys av situasjonen slik den er i dag, og dei verknadene som må forventast i åra framover.  

Målet er å hindre vidare forverring og medverke til at fjorden på sikt kan betre tilstanden. 

Med den kunnskapen vi no har, er konklusjonen at

• søknader om ny eller auka produksjon i akvakultur i Hardangerfjorden får avslag 

• eventuell ny teknologi som kan redusere utslepp kan vurderast innanfor eksisterande produksjonsrammer, men kan ikkje kome i tillegg til dagens samla belastning

Alle vedlegg til denne saka er ikkje universelt utforma. Ta kontakt med oss dersom du treng meir informasjon om innhaldet.