Vi startar utviding av Austefjorden og Blånuten naturreservat i Kvinnherad kommune

Utvidingsområda omfattar areal sør for dagens avgrensing i Kvinnherad kommune, og inkluderer delar av Vardeggene, Kvitebergsmyrane og Kvitebergsbruna. I søraust er det ønskjeleg å inkludere tilbode areal slik at vi får kontakt med Tveitane naturreservat. I tillegg er eigedom 35/2 inkludert, og er lokalisert sentralt i eksisterande naturreservat. 

Det tilbode område for frivillig skogvern omfattar eigedomane gnr/bnr: 11/2, 22/1-2, 22/3, 22/4, 22/5, 25/1, 29/1, 29/2, 29/6 og 35/2 i Kvinnherad kommune. Totalt er området på 3 467 dekar, derav 3 104 dekar skog og 2 634 dekar produktiv skog. Med utvidinga vil totalarealet for Austefjorden og Blånuten naturreservat kome på 10 653 dekar, og styrke også økologiske nettverk med nærliggande skogreservat.

Området utgjer relativt store areal med gamal og storvaksen furudominert skog. Her er godt innslag av litt kalkrike skog - og vegetasjonstypar, og stadvis stor treslagsvariasjon med betydeleg innslag av osp og edellauvtre. Det er stor topografisk variasjon, med førekomst av med mange rikare myrar og bekkedrag som samla sett gjev stor habitatdiversitet. 

Vernet vil sikra samanhengande naturområde og styrka økologiske nettverk i eit av kjerneområda for skognatur i Vestland.

Plan - og inngrepsstatus

I gjeldande kommuneplan (av 22.03.2018) har området føremålet landbruk, natur- og friluftsføremål (LNFR). Det er ingen kraftlinjemaster eller andre større tekniske inngrep innafor verneframlegget. I sørvestre del av område, på eigedom 22/5, går det ein skogsbilveg som buktar seg nordaustover om lag 300 meter inn i området. Vi har inkludere denne, for å redusere potensiale for negative økologiske kanteffektar sentralt inn i verneområdet. Litt lenger sør på same eigedom har vi grensa ut om lag 125 dekar av tilbodsområdet. Dette fordi dette utgjer mest yngre skog med noko lågare naturverdi og der det står ein del gran og japanlerk/hybridlerk. Det vart også nyleg transportert ut tømmer etter hogst på naboeigedom (22/1-2), og det er ønskjeleg å ha denne framkomsten i framtida. 

Det er nokre granbestand innafor tilbodsområdet (om lag 90 dekar kartfesta), og i tillegg enkelttre av sitkagran. Det er påvist spreiing og naturleg forynging av både sitkagran og vanleg norsk gran. Dette er treslag som lett kan konkurrere ut heimehøyrande treslag, og det er derfor ønskjeleg å handtere dette i naturreservatet. 

Nasjonale naturverdiar

Skogen varierer mykje i alder og samansetjing gjennom heile verneframlegget. Furu er som regel det dominerande treslaget, men lauvtredominert blandingsskog opptrer fleire stader, særleg omkring Raudstølsbotn, ved Klypet i søraust, og vest for Kvitebergsmyrane. Den eldste skogen strekk seg i eit breidt, men ujamt band frå toppen av Kvitebergsbruna og nordover via Fuglhaugen til Vardeggjene. I dette området er det mykje gamal, og dels storvaksen furuskog med relativ høg tettleik av biologisk gamle tre over 200 år gamle. Eldste furu som vart målt (ved treboring) til om lag 375 år gamal. 

Førekomst av dei rikaste vegetasjonsstypane er særleg stor langs hovudvassdraget gjennom tilbodsområdet, som strekk seg frå dalsøkket i nordvest for Raudstølbotn sørover via Kvitebergsmyrane og ned Klypet. Relativ rike vegetasjon førekjem elles ganske så regelmessig i søraust-vendte skråningar knytt til dei mange små bergryggane og sprekke- og bekkedalar som går i ein nordaustleg-sørvestleg retning gjennom heile området. Av desse vegetasjonstypane er svak lågurtskog og svak bærlyng-lågurtskog mest utbreidd, men stadvis også betydeleg innslag av storbregneskog og intermediær/litt kalkrik sumpskog. Små areal med rikare lågurtfuruskog førekjem også mange stader. Kvitebergmyrane og eit par andre lågareliggande myrar, består i stor grad av intermediær til litt kalkrike myrflater og myrkantar, med blant anna bukkeblad, myrsnelle, stjernestorr og særbustorr. Det er også innslag av meir basekrevjande planter som gulstorr og engstorr.

Gunstig lokalisering av utvidingsområdet og lokalklimatiske tilhøve gjev grunnlag for førekomst av enkelte artar knytt til låglandsskog og/eller eit oseanisk klima. Eksempelvis har noko av skogen omkring kvitebergsmyrane kvalitetar og artsinventar som syner tendensar mot boreonemoral regnskog. Påviste artar er mellom anna kystkantlav (EN), stjerneflekklav (VU) og gul pærelav (NT). 

Det er også gjort funn av sjeldne artar knytt til gamal naturprega skog. Flekkvitkjuke (NT) er registrert under kartlegginga i 2024 og utgjer ein av fire kjente førekomstar i Vestland. Raudlistearten er ei sjeldan kjuke (sopp) og veks på furulæger (liggande død ved) av kelo-type i gamal furuskog. Furustokkjuke (NT) vart funnen på tre stader under kartlegginga. Dette er ein karakterart i naturskog med furu, der den har ein nøkkelfunksjon i økosystemet ved å danne holrote som gjev hole tre som mange andre artar, særleg insekt, er avhengige av.

Til tross for at også dette skogområdet nok har blitt hardt utnytta med hogst dei siste 500 åra, viser altså artsfunn at det framleis er viktig skognatur i området. Med vern av dette området, vil eksempelvis naturkvalitetar knytt til regnskogsmiljø og naturskog over tid utvikla seg og kunne utgjere stadig viktigare levestad for artsmangfald knytt til slike miljø.

Samanhengande område og økologiske nettverk

Frå før grensar Austefjorden og Blånuten naturreservat til dei tre naturreservata Geitaknottane, Yddal, og Setråsen og Femanger. Med vern med utstrekninga som presentert i denne oppstartsmeldinga, vil også reservatet grense til edellauvskogsreservatet Tveitane i søraust. Totalt vil dei fire verneområda ha eit samla areal på drygt 50 000 dekar. Dette er naturreservat med nasjonale naturkvalitetar blant anna knytt til gamal naturprega skog, vestnorsk regnskog, rikare myrar, edellauvskog og sumpskog.

Vern av utvidingsområdet vil i tillegg ytterlegare styrka dei landskapsøkologiske samanhengane til dei tre nærliggande skogreservata Håvikevatnet, Skarvatun og Stussvikhovda, som no vil vere under 3 km frå næraste naboreservat. Vernet vil gjere at populasjonar av artar, og naturtypar, vert meir robuste til å stå i mot påverknad utanfrå i tillegg til klimaendringar. 

Vernet vil dekke manglar i skogvernet

Vern av området vil bidra til å dekke manglar skogvernet innan rik edellauvskog, gamal furuskog, og kalk - og lågurtfuruskog (NT). I tillegg bidrar vernet med ivaretaking av fleire sjeldne artar, både knytt til stabil høg luftfukt, mineralrik skogsbotn og kontinuitetselement som død ved og gamle lauvtre. Verneframlegget utgjer «låglandsskog» frå 50 m til om lag 300 moh, og er innafor vegetasjonssonene: nemoral, boreonemoral og sørboreal. 

Kvifor vern av skog? 

Artsdatabanken, den nasjonale kunnskapsinstitusjonen for naturmangfald, reknar med at om lag 60 prosent av alle artane på fastlandet i Noreg har skog som levestad. Totalt 90 prosent av dei truga raudlisteartane vert negativt påverka av menneskelege arealendringar. Inngrep som følgje av utbygging og skogbruk er blant dei viktigaste faktorane. Å ta vare på mest mogleg intakte skogområde er blant dei viktigaste tiltaka vi kan gjere for å ta vare på vestlandsnaturen for framtida.

Mål om 10 prosent vern av skogen i Vestland 

Det er eit nasjonalt mål å redusere tap av naturmangfald, og som eit ledd i dette har regjeringa ei langsiktig målsetjing om at 10 prosent av skogen i Norge skal bli verna. Med berre drygt 3,4 prosent av skogen verna, er vi enno langt unna dette målet i Vestland. Frivillig skogvern har fått ei styrka økonomisk ramme i 2026 og ordninga vil vere viktig for å sikra viktig skognatur i åra som kjem. Dette er eit vern der staten er heilt avhengig av at grunneigaren sjølv ønskjer dette. Ved vernevedtak har grunneigarane akseptert det økonomiske tilbodet frå staten.  

Kva betyr det at eit område vert verna? 

For å ta vare på store og sårbare naturkvalitetar i eit område er det nødvendig med ei verneform som sikrar mot inngrep. Det er difor ønskjeleg å verne om områda som naturreservat etter naturmangfaldlova § 37. Ei slik verneform vil i utgangspunktet forby aktivitetar og nye anlegg som kan skade verneverdiane i naturreservatet. Vernet vil òg føre til visse restriksjonar på bruk av området, både når det gjeld hogst og andre inngrep. 

Grunneigar vil framleis ha rett til jakt, fangst og fiske, og ålmenta vil framleis kunne plukke matsopp og bær. Turstiar som er i området skal òg kunne haldast ved like, det vil også gjelde skogsveg som går inn i verneområdet. I høyringa som er neste steg i verneprosessen, vil vi presentere utkast til revidert verneforskrift for Austefjorden og Blånuten naturreservat. 

Innspel og vidare framdrift 

Det er ønskjeleg med innspel på verneforslaget slik at prosessen og tema kan verta så opplyst som mogleg. Når innspel til denne oppstartsmeldinga er vurdert, vil Statsforvaltaren sende eit meir detaljert forslag til vern på høyring. Då vil også verneforskrift vere inkludert.

Du kan også sende innspel med brev til Statsforvaltaren ved miljøavdelinga, Njøsavegen 2, 6863 Leikanger, eller per e-post til sfvlpost@statsforvalteren.no. Vi har også ei eiga temaside om frivillig skogvern med generell informasjon om ordninga. 

Frist for å kome med innspel er 16. april

I adresselista har vi forsøkt å få med alle dei aktuelle høyringspartane vi veit om. Dersom de finn feil eller veit om fleire partar som de meiner burde ha fått brevet ber vi om tilbakemelding om dette.